راه رفتن کودک روی پنجه یکی از الگوهای حرکتی است که توجه بسیاری از والدین را در سالهای ابتدایی رشد فرزندشان جلب میکند. زمانی که کودک هنگام ایستادن یا راه رفتن، پاشنه پا را روی زمین قرار نمیدهد و وزن بدن را روی انگشتان پا میاندازد، این سبک حرکت بهوضوح دیده میشود. در برخی کودکان این وضعیت تنها بخشی از روند طبیعی یادگیری راه رفتن است و با گذشت زمان تغییر میکند، اما در مواردی ادامهدار میشود و پرسشها و نگرانیهایی را برای خانوادهها ایجاد میکند. شناخت درست راه رفتن روی نوک پا در کودکان، بررسی علتهای احتمالی، آگاهی از زمان مناسب برای پیگیری و آشنایی با روشهای ارزیابی و تمرین، نقش مهمی در همراهی آگاهانه والدین با رشد حرکتی کودک دارد.
راه رفتن کودک روی پنجه چیست و چرا اتفاق میافتد؟
راه رفتن کودک روی پنجه به الگویی از راه رفتن گفته میشود که در آن پاشنه پا هنگام شروع ایستادن یا حین حرکت با زمین تماس ندارد و کودک وزن بدن را بیشتر روی انگشتان پا منتقل میکند. این نوع گام برداشتن معمولا به صورت دوطرفه و قرینه دیده میشود و میتواند به شکل دائمی یا دورهای بروز پیدا کند.
در بسیاری از کودکان خردسال، راه رفتن روی نوک پا بخشی از روند طبیعی یادگیری راه رفتن است. اما زمانی که این الگو پس از سن دو تا سه سالگی ادامه پیدا کند، توجه والدین و متخصصان را به خود جلب میکند. در چنین شرایطی لازم است بررسی شود که آیا این نوع راه رفتن به دلیل خاصی ایجاد شده یا بدون علت مشخص ادامه یافته است.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره راه رفتن کودک روی نوک پنجه ، میتوانید با مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی ژرفا در قیطریه تماس بگیرید. در این مرکز، تیمی از متخصصان با تجربه در زمینه ارزیابی رشد کودکان و درمان اختلالات ارتباطی و رفتاری فعالیت میکنند و آمادهاند تا شما را در مسیر شناسایی و بهبود مهارتهای فرزندتان همراهی کنند. جهت دریافت مشاوره تخصصی و رزرو نوبت، کافی است با شماره زیر تماس بگیرید.
فرم مشاوره رایگان با کلینیک ژرفا
آیا راه رفتن روی پنجه در کودکان طبیعی است؟
در سالهای ابتدایی زندگی، سیستم عصبی و عضلانی کودک هنوز در حال تکامل است. بسیاری از کودکان هنگام شروع راه رفتن، برای حفظ تعادل یا به دلیل کنجکاوی حرکتی، روی پنجه پا قدم برمیدارند. این رفتار در اغلب موارد بهتدریج و با افزایش کنترل عضلات و هماهنگی حرکتی از بین میرود.
اگر کودک بتواند در صورت راهنمایی، پاشنه پا را روی زمین بگذارد و محدودیتی در حرکت مچ پا نداشته باشد، اغلب جای نگرانی وجود ندارد. ادامهدار شدن این الگو بعد از سنین اولیه، نیازمند بررسی دقیقتر است تا سایر عوامل احتمالی کنار گذاشته شوند.
راه رفتن نوک پنجه بیدلیل در کودکان به چه معناست؟
راه رفتن نوک پنجه بیدلیل یا ITW به حالتی گفته میشود که کودک بدون وجود بیماری عصبی یا اسکلتی شناختهشده، به صورت مداوم یا متناوب روی انگشتان پا راه میرود. این تشخیص زمانی مطرح میشود که سایر علل احتمالی بهطور کامل رد شده باشند.
کودکانی که دچار این وضعیت هستند، در معاینه عصبی واکنشها، قدرت عضلانی و حس طبیعی دارند. الگوی راه رفتن آنها دوطرفه و متقارن است و برخلاف برخی بیماریهای عصبی، یکطرفه یا نامنظم دیده نمیشود. در برخی موارد، محدودیت حرکتی در خم شدن مچ پا به سمت بالا مشاهده میشود.
چه بیماریهایی باید در تشخیص افتراقی بررسی شوند؟
پیش از آنکه راه رفتن سرپنجهای به عنوان حالت بیدلیل در نظر گرفته شود، لازم است برخی شرایط دیگر بررسی شوند. این بررسیها نقش مهمی در انتخاب مسیر درست درمان دارند.
برخی از مواردی که باید مدنظر قرار گیرند شامل:
- فلج مغزی که اغلب با سفتی عضلانی و الگوی حرکتی خاص همراه است
- کوتاهی مادرزادی تاندون آشیل که مانع تماس کامل پاشنه با زمین میشود
- اختلالات عضلانی مانند دیستروفی عضلانی دوشن
- برخی اختلالات رشدی مانند اوتیسم
ارزیابی دقیق سابقه رشد، زمان شروع راه رفتن و معاینه فیزیکی به حذف بسیاری از این موارد کمک میکند.
سابقه رشدی کودک چه نقشی در راه رفتن روی پنجه دارد؟
بررسی سابقه رشدی یکی از مهمترین بخشهای ارزیابی است. پژوهشها نشان دادهاند بسیاری از کودکانی که راه رفتن نوک پنجه بیدلیل دارند، با وزن طبیعی متولد شدهاند و مهارت راه رفتن را در زمان مورد انتظار آغاز کردهاند.
این کودکان اغلب میتوانند در حالت ایستاده کف پا را به طور کامل روی زمین قرار دهند و هنگام راهنمایی، الگوی پاشنه تا پنجه را اجرا کنند. راه رفتن روی نوک پا در آنها بیشتر به صورت دورهای دیده میشود. در برخی خانوادهها سابقه مشابه در والدین یا خواهر و برادر نیز وجود دارد که نقش عوامل ژنتیکی را مطرح میکند.
ارتباط راه رفتن روی پنجه با پردازش حسی چیست؟
در برخی کودکان، راه رفتن روی پنجه با تفاوت در پردازش حسی ارتباط دارد. کودکانی که نسبت به لمس کف پا حساس هستند، ممکن است تماس کامل پا با زمین را ناخوشایند بدانند و برای کاهش این حس، روی انگشتان راه بروند.
در مقابل، کودکانی که به ورودیهای حسی بیشتری نیاز دارند، با راه رفتن سرپنجهای نیروی بیشتری از سطح زمین دریافت میکنند. این حالت باعث میشود پیامهای حسی قویتری به سیستم عصبی ارسال شود. درک این ارتباط به طراحی تمرینات هدفمند کمک زیادی میکند.
ارزیابی راه رفتن کودک روی پنجه چگونه انجام میشود؟
برای انتخاب مسیر مناسب، ارزیابی باید جامع و مرحلهبهمرحله انجام شود. این ارزیابی تنها به مشاهده راه رفتن محدود نمیشود و جنبههای مختلفی را در بر میگیرد.
در این بخش به برخی سوالات کلیدی و موارد بررسی اشاره میشود، سپس هر مورد توضیح داده خواهد شد.
| مورد ارزیابی | هدف بررسی |
|---|---|
| راه رفتن با کفش | بررسی تاثیر حمایت کفش |
| راه رفتن پابرهنه | ارزیابی پاسخ حسی |
| دامنه حرکتی مچ | شناسایی محدودیت حرکتی |
| وضعیت لگن و زانو | بررسی همترازی اندام |
| قوس کف پا | تشخیص ضعف عضلات کف پایی |
پاسخ به این سوال که آیا کودک با کفش هم روی پنجه راه میرود، اطلاعات مهمی در مورد نقش حس و حمایت خارجی میدهد. بررسی حرکت مچ پا به صورت فعال و پسیو، وضعیت عضلات دوقلو، سولئوس و همسترینگ را مشخص میکند. همچنین مشاهده قوس پا در حالت ایستا و پویا به شناسایی ضعف عضلات کف پا کمک میکند.
تمرینات حرکتی چه کمکی به بهبود راه رفتن سرپنجهای میکنند؟
تمرینات حرکتی نقش مهمی در بهبود الگوی راه رفتن دارند و باید متناسب با نیاز هر کودک انتخاب شوند. پیش از شروع تمرینات، توضیح ساده و قابل فهم برای کودک باعث همکاری بهتر او میشود.
تمرینات دامنه حرکتی پسیو
در این تمرینات، هدف افزایش انعطاف عضلات و مفاصل است. کشش آرام عضله دوقلو با خم کردن مچ پا به سمت بالا و نگه داشتن آن برای چند ثانیه انجام میشود. کشش همسترینگ نیز با بالا آوردن پا در حالت خوابیده یا نشسته صورت میگیرد. این حرکات به کاهش سفتی کمک میکنند.
تمرینات دامنه حرکتی اکتیو
در این بخش کودک نقش فعالتری دارد. ایستادن روی سطوح پویا مانند دیسک تعادلی یا نیمتوپ حسی، کودک را به استفاده از دامنه کامل حرکتی تشویق میکند. راه رفتنهای تقلیدی مانند راه رفتن خرسی، خرچنگی، پنگوئنی یا پرش قورباغهای، علاوه بر جذاب بودن، هماهنگی و کنترل حرکتی را افزایش میدهند.
تقویت عضلات چه تاثیری در اصلاح الگوی راه رفتن دارد؟
ضعف عضلات کف پا، عضلات قدامی ساق و عضلات مرکزی میتواند در تداوم راه رفتن روی پنجه نقش داشته باشد. پیش از شروع تمرینات تقویتی، توضیح این نکته به والدین ضروری است که استمرار تمرین اهمیت زیادی دارد.
تقویت عضلات کف پا با برداشتن اشیا با انگشتان یا حرکت روی سطوح ناپایدار انجام میشود. برای عضلات قدامی، تمرین خم کردن مچ به سمت بالا با استفاده از کیسه لوبیا یا راه رفتن با آن بسیار مفید است. تمریناتی مانند حرکت با تخته اسکوتر در حالت نشسته نیز به درگیری این عضلات کمک میکند.
تقویت عضلات مرکزی با تمرینهای تعادلی روی دیسک یا حرکات پلزنی، کنترل کلی بدن را افزایش داده و به اصلاح الگوی راه رفتن کمک میکند.
نظر یک منبع معتبر خارجی درباره راه رفتن روی پنجه
طبق مطلب منتشرشده در سایت American Academy of Orthopaedic Surgeons:
“Toe walking is common in children who are learning to walk. Most children outgrow it, but persistent toe walking after age three should be evaluated.”
ترجمه:راه رفتن روی پنجه در کودکانی که در حال یادگیری راه رفتن هستند شایع است. بیشتر کودکان این الگو را کنار میگذارند، اما ادامه آن پس از سه سالگی نیاز به ارزیابی دارد.
منبع : https://www.orthoinfo.aaos.org/en/diseases–conditions/toe-walking/
فرم مشاوره رایگان با کلینیک ژرفا
فعالیتهای تحمل وزن چه نقشی در درمان دارند؟
تحمل وزن صحیح یکی از پایههای راه رفتن سالم است. فعالیتهایی که کودک را به ایستادن پابرهنه روی سطوح مختلف تشویق میکنند، آگاهی بدنی را افزایش میدهند.
حرکت از حالت چمباتمه به ایستاده، بالا رفتن از شیبها، پلهها یا پلهای ساده، همگی فرصتهایی برای تمرین تحمل وزن روی پاشنه و کف پا فراهم میکنند. استفاده از این فعالیتها در قالب بازی، همکاری کودک را بیشتر میکند.
استراتژیهای یکپارچهسازی حسی چگونه کمک میکنند؟
در کودکانی که تفاوت پردازش حسی دارند، استفاده از راهکارهای یکپارچهسازی حسی اهمیت زیادی دارد. این روشها شامل فشردن مفاصل، تحریکات لرزشی، راه رفتن پابرهنه روی سطوح مختلف و استفاده از اشیای لامسهای در کفش است.
برخی کفشها با وزن بیشتر یا ساقدار، ورودی حسی عمقی ایجاد میکنند. حتی استفاده از چکمههای بارانی یا اسکیت میتواند تجربه حرکتی متفاوتی برای کودک فراهم کند. انتخاب کفش مناسب تاثیر قابل توجهی بر الگوی راه رفتن دارد.
نتیجهگیری
راه رفتن کودک روی پنجه میتواند بخشی از روند طبیعی رشد یا نشانهای از نیاز به توجه بیشتر باشد. شناخت علت، ارزیابی دقیق و اجرای تمرینات مناسب به والدین کمک میکند با اطمینان بیشتری مسیر رشد حرکتی کودک خود را دنبال کنند. توجه به نیازهای حرکتی و حسی کودک، نقش مهمی در بهبود الگوی راه رفتن و افزایش اعتماد به حرکت دارد.