کاردرمانی چیست و چه کمکی به بیماران می کند؟

کاردرمانی (Occupational Therapy) یکی از روش های تخصصی توانبخشی است که با هدف کمک به افراد برای انجام بهتر فعالیت های روزمره به کار می رود. بسیاری از افراد به دلیل مشکلات حرکتی، اختلالات رشدی، آسیب های عصبی، بیماری های مادرزادی یا حتی کاهش توانایی های ذهنی با چالش هایی روبه رو می شوند که انجام کارهای ساده و معمولی را برای آن ها دشوار می کند. کاردرمانی تلاش می کند این توانایی ها را دوباره فعال کند یا راه هایی جایگزین ارائه دهد تا فرد بتواند استقلال بیشتری در زندگی داشته باشد.
در ادامه مقاله تلاش می شود کاربردها، روش ها و سوالات رایج درباره این حوزه به صورت جامع بررسی شود.

کاردرمانی چیست و چگونه به بیماران کمک می کند؟

کاردرمانی یکی از شاخه های مهم توانبخشی است که هدف آن کمک به افراد برای انجام فعالیت هایی است که در زندگی روزمره نقش حیاتی دارند. بسیاری از افراد به دلیل آسیب ها، اختلالات حسی، مشکلات حرکتی یا بیماری های عصبی توان انجام کارهای ساده و پیچیده را از دست می دهند. کاردرمانی تلاش می کند این توانایی ها را دوباره فعال کند یا راه های جایگزین برای انجام آن ها ایجاد کند.
کاردرمانی تنها محدود به حرکات جسمی نیست، بلکه شامل بهبود مهارت های ذهنی، تمرکز، هماهنگی چشم و دست، مهارت های اجتماعی و حتی مدیریت رفتار می شود. یک کاردرمانگر با ارزیابی دقیق مشکلات بیمار، برنامه ای اختصاصی طراحی می کند تا فرد بتواند کارهای روزمره را بهتر انجام دهد. این رشته برای کودکان، بزرگسالان و سالمندان قابل استفاده است و هر بیمار بسته به شرایط خود تمرین ها و تکنیک های متفاوتی دریافت می کند.

فرم مشاوره رایگان با کلینیک ژرفا

کاردرمانی برای چه مشکلاتی مناسب است؟

بسیاری از افراد تصور می کنند کاردرمانی فقط برای مشکلات حرکتی است، در حالی که دامنه عملکرد آن بسیار گسترده تر است. پیش از معرفی موارد، لازم است بدانیم که کاردرمانی به فرد کمک می کند عملکرد روزمره خود را بهتر مدیریت کند، بنابراین طیف متنوعی از مشکلات در این حوزه درمان می شوند.

مهم ترین موارد کاربرد کاردرمانی:

1. اختلالات حرکتی
   افرادی که به دلیل سکته مغزی، ضربه مغزی یا آسیب های عصبی قادر به انجام حرکات دقیق نیستند از کاردرمانی سود زیادی می برند.
2. مشکلات رشدی کودکان
   کودکانی که با تاخیر رشد، اختلال پردازش حسی، اوتیسم یا اختلال هماهنگی مواجه هستند، به کمک کاردرمانی مهارت های لازم را بهتر یاد می گیرند.
3. مشکلات یادگیری
   برخی کودکان در خواندن، نوشتن یا تمرکز دچار مشکل اند. کاردرمانی می تواند به تقویت توجه، حافظه و برنامه ریزی ذهنی کمک کند.
4. توانبخشی پس از جراحی
   بعد از برخی جراحی ها، بیمار نیاز دارد عملکرد دست، بازو، انگشتان یا سایر اعضا را دوباره بازیابی کند.
5. مشکلات لگنی و ستون فقرات
   ضعف عضلانی یا بی ثباتی در این بخش ها با تمرین های اختصاصی کاردرمانی قابل بهبود است.
6. درمان مشکلات حسی
   حساسیت زیاد یا کم نسبت به صدا، نور، لمس یا حرکت از طریق تمرین های مخصوص قابل کنترل است.

کاردرمانی چگونه انجام می شود و چه مراحلی دارد؟

فرآیند کاردرمانی ساختارمند و علمی است و کاردرمانگر براساس ارزیابی اولیه، برنامه درمانی را تنظیم می کند. این مراحل شامل:

1. ارزیابی اولیه

کاردرمانگر ابتدا توانایی های حرکتی، ذهنی، رفتاری و عملکردی فرد را بررسی می کند. این ارزیابی شامل مشاهده، تست های عملکردی و گفتگو با بیمار یا والدین است.

2. تعیین اهداف درمانی

پس از شناخت مشکل، اهداف کوتاه مدت و بلندمدت برای بیمار تعیین می شود. این اهداف کاملا شخصی سازی شده اند.

3. اجرای برنامه درمانی

تمرین های حرکتی، تقویت عضلات، فعالیت های ذهنی، تحریک حسی یا آموزش مهارت های روزمره در جلسات اجرا می شوند.

4. ارزیابی پیشرفت

در طول درمان، کاردرمانگر با بررسی وضعیت بیمار برنامه را اصلاح و تمرین ها را متناسب با پیشرفت تغییر می دهد.

جلسات کاردرمانی باید چند وقت یکبار برگزار شوند؟

تعداد جلسات کاردرمانی به سن فرد، شدت مشکل، نوع اختلال و هدف درمان بستگی دارد. کاردرمانگر پس از ارزیابی اولیه برنامه مشخصی برای بیمار تعیین می کند، اما در بیشتر موارد الگوی زیر رایج است:

الگوی معمول زمان‌بندی جلسات کاردرمانی:

• برای کودکان:
  ۲ تا ۳ جلسه در هفته
  کودکان با اختلالات رشدی یا مشکلات حسی نیاز به تمرین های مستمر دارند تا مغز فرصت یادگیری و تثبیت مهارت ها را پیدا کند.
• برای بزرگسالان:
  ۱ تا ۲ جلسه در هفته
  در موارد سکته مغزی، ام اس، آسیب های حرکتی یا مشکلات ادراکی، جلسات بیشتر در هفته های اول توصیه می شود و سپس کاهش می یابد.
• برای سالمندان:
  ۱ جلسه در هفته
  بسته به توان فرد و هدف درمان، تعداد جلسات ممکن است افزایش یابد.

نکته مهم:

کاردرمانی در هفته های اول باید پیوسته باشد تا بدن و مغز به تحریک ها و تمرین ها عادت کند. پس از پیشرفت، کاردرمانگر می تواند تعداد جلسات را کم کند و بخشی از تمرین ها را به خانه منتقل کند.

چه تفاوتی بین کاردرمانی و فیزیوتراپی وجود دارد؟

این سوال یکی از پرتکرارترین پرسش های بیماران است. بسیاری از افراد این دو رشته را مشابه می دانند اما کاردرمانی و فیزیوتراپی اهداف و روش های متفاوتی دارند.

تفاوت ها:

• تمرکز کاردرمانی بر عملکردهای روزمره است
  مانند لباس پوشیدن، نوشتن، استفاده از دست ها و سازماندهی ذهنی.
• فیزیوتراپی بیشتر بر بهبود حرکت مفاصل و عضلات تمرکز دارد
  مثل افزایش دامنه حرکت، کاهش درد و تقویت عضلات.
• کاردرمانی شامل تمرین های شناختی و ذهنی نیز می شود
  مانند تقویت توجه و حافظه.
• فیزیوتراپی بیشتر جنبه فیزیکی دارد
  اما کاردرمانی جنبه های ذهنی و رفتاری را نیز پوشش می دهد.

هر دو مکمل یکدیگر هستند و در بسیاری از درمان ها به صورت همزمان به کار می روند.

کاردرمانی در خانه چگونه انجام می شود؟

کاردرمانی در منزل زمانی انجام می شود که بیمار به هر دلیل امکان مراجعه مداوم به کلینیک را ندارد یا کاردرمانگر تشخیص می دهد بخشی از برنامه درمانی می تواند در محیط خانه اجرا شود. این نوع کاردرمانی با توجه به شرایط فرد، ابزارهای موجود و اهداف درمانی طراحی می شود و مانند جلسات حضوری کاملا ساختارمند است. مراحل انجام کاردرمانی در خانه:

1. ارزیابی اولیه توسط کاردرمانگر
   ابتدا کاردرمانگر به منزل فرد مراجعه می کند یا از طریق جلسه آنلاین وضعیت بیمار را بررسی می کند. مهارت های حرکتی، شناختی و توانایی انجام کارهای روزمره ارزیابی می شود.
2. طراحی برنامه ویژه خانه
   پس از ارزیابی، کاردرمانگر تمرین هایی را انتخاب می کند که بدون نیاز به تجهیزات پیچیده در خانه قابل اجرا باشند. این برنامه بر اساس توان فرد تنظیم می شود تا فشار اضافی ایجاد نشود.
3. آموزش تمرین ها به بیمار یا والدین
   کاردرمانگر روش انجام فعالیت ها را آموزش می دهد و نکات ایمنی و نحوه تکرار تمرین ها را توضیح می دهد. در کودکان، والدین نقش مهمی دارند.
4. انجام تمرین ها در خانه
   بیمار طبق برنامه مشخص، تمرین های حرکتی، حسی یا شناختی را انجام می دهد. این تمرین ها می توانند شامل بازی های هدفمند، فعالیت های دستی، تمرین های هماهنگی بدن یا فعالیت های ذهنی باشند.
5. ارزیابی پیشرفت و اصلاح برنامه
   در جلسات بعدی، کاردرمانگر روند پیشرفت را بررسی و اگر لازم باشد برنامه را تغییر می دهد تا پیشرفت ادامه پیدا کند.

کاردرمانی برای کودکان چگونه انجام می شود؟

کاردرمانی کودکان یکی از مهم ترین بخش های این حوزه است. بسیاری از کودکان به دلیل تاخیر رشدی یا اختلالات رفتاری و حسی نیاز به intervention دارند.

کاردرمانگر کودک از بازی، فعالیت های جذاب، وسایل حسی و تمرین های خلاقانه استفاده می کند تا کودک مهارت های مورد نیاز را بدون فشار یاد بگیرد.

مواردی که در کودکان درمان می شود:

• مشکل در نوشتن
• ضعف در تمرکز
• مشکلات ارتباطی
• اختلال پردازش حسی
• ضعف در هماهنگی
• مهارت های حرکتی ظریف مثل بستن دکمه و گرفتن مداد

کاردرمانی کودک باید مستمر، صبورانه و در همکاری با والدین انجام شود.

کاردرمانی برای چه بیماری هایی کاربرد دارد؟

کاردرمانی برای طیف گسترده ای از بیماری ها توصیه می شود. قبل از فهرست کردن موارد، لازم است اشاره کنیم که پزشکان اغلب پس از تشخیص اولیه، بیمار را برای توانبخشی به کاردرمانگر ارجاع می دهند.

بیماری هایی که کاردرمانی برای آن مفید است:

1. سکته مغزی
2. ام اس
3. پارکینسون
4. اختلالات مادرزادی
5. اختلال اوتیسم
6. آسیب های نخاعی
7. شکستگی های شدید
8. اختلال یادگیری
9. تروماهای مغزی
10. فلج مغزی

کاردرمانی دست چگونه انجام می شود؟

کاردرمانی دست یکی از تخصصی ترین شاخه های کاردرمانی است. این روش مناسب افرادی است که دچار آسیب های دست، مچ یا انگشتان شده اند.

تمرین های کاردرمانی دست شامل:

• تقویت عضلات
• افزایش قدرت انگشتان
• افزایش هماهنگی
• آموزش فعالیت های روزمره مثل نوشتن
• کار با ابزارهای توانبخشی دستی

کاردرمانی دست نقش مهمی در بازگشت عملکرد بیمار دارد.

در ادامه متنی از یک سایت معتبر خارجی درباره کاردرمانی اوردیم:
“Occupational therapy supports individuals of all ages by helping them engage in the everyday activities that are meaningful to them. Therapists use personalized strategies to improve physical, cognitive and sensory skills.”

منبع:
https://www.aota.org

ترجمه:
کاردرمانی از افراد در هر سن حمایت می کند تا بتوانند فعالیت های روزمره و مهم زندگی خود را بهتر انجام دهند. کاردرمانگران با استفاده از برنامه های شخصی سازی شده به بهبود مهارت های جسمی، شناختی و حسی افراد کمک می کنند.

جدول مقایسه کاربردهای کاردرمانی برای مشکلات مختلف

مشکل بیمار	توصیه کاردرمانی	هدف درمان	مدت زمان نیاز
سکته مغزی	تمرین های حرکتی و شناختی	بازگشت عملکرد	بلندمدت
اوتیسم	تمرین های حسی و رفتاری	افزایش مهارت ارتباطی	متوسط تا بلندمدت
مشکلات دست	تمرین های عضلانی و عملکردی	بهبود قدرت دست	متوسط
کودکان با تاخیر رشد	بازی درمانی و تقویت مهارت ها	افزایش استقلال	بلندمدت
سالمندان	تمرین های حفظ توان	افزایش توان عملکردی	متوسط

فرم مشاوره رایگان با کلینیک ژرفا

کاردرمانی چه فوایدی دارد؟

قبل از ذکر فواید، لازم است اشاره کنیم که هدف کاردرمانی تنها درمان بیماری نیست، بلکه کمک به فرد برای انجام بهتر کارهای روزمره است. فواید:

• افزایش استقلال
• بهبود توان حرکتی
• تقویت مهارت های ذهنی
• سازگاری فرد با محیط
• کاهش نیاز به کمک دیگران
• افزایش توان انجام کارهای ساده و پیچیده

سوالات متداول کاردرمانی

نتیجه گیری

کاردرمانی یکی از مهم ترین روش های توانبخشی است که به کودکان، بزرگسالان و سالمندان کمک می کند عملکردهای جسمی و ذهنی خود را بهتر مدیریت کنند. این روش برای مشکلات حرکتی، رشدی، شناختی و رفتاری کاربرد دارد و با برنامه ای اختصاصی و علمی اجرا می شود.
کاردرمانی با هدف افزایش توان انجام فعالیت های روزمره طراحی شده است و با پیگیری مداوم، همکاری بیمار و اجرای تمرین های مناسب می تواند تاثیر قابل توجهی بر روند توانبخشی داشته باشد.